A jemi pjesë e krizës botërore

“Fundi i kapitalizmit” titullohej një prej shkrimeve të gazetave perëndimore të ditëve të fundit.
E fillova me këtë frazë për të venë në dukje se sa e fortë është kriza ekonomike që po përjetohet sot në botën perëndimore dhe më gjerë. Ajo konsiderohet si më e rënda që nga koha e Depresionit të madh në SHBA në vitet 20 - 30 të shekullit të kaluar. Po cilësohet edhe si krizë “morale” e sistemit kapitalist dhe e vlerave të tij. Ndërkaq, megjithëse thuhet se sot të gjithë jetojmë në një fshat global, në lagjen tonë jehona e kësaj krize vjen si shumë e largët; si diçka që na përket dhe nuk na përket, apo si punë e të mëdhenjve. Shqetësimi i vetëm tek ne është nëse mund të falimentojnë edhe bankat tona apo jo. Specialistët tanë bëjnë kujdes të na bindin se “paratë tona nuk janë të intoksikuara” ndonëse pa na dhënë shpjegime bindëse, me të dhëna konkrete, për të na hequr shqetësimin e paralelizmit me deklaratën e Berishës në prag të rënies së piramidave më 1997 mbi paret tona “të pastra”. Pra, pa na hequr edhe dyshimin se në rastin më të mirë, këtë e thonë nga frika e një paniku që mund t’i çojë njerëzit në tërheqje të kursimeve e, në rastin më të keq, sepse në një mënyrë apo tjetër mund të jenë përgjegjës e të lidhur me një krizë të mundshme.
Por ajo që po ndodh na përket shumë më nga afër nga ç’duket, jo thjesht lidhur me sigurinë e parave tona nëpër banka, por shumë më thellë e më gjerë. Le të prek vetëm ndonjë aspekt që, sipas gjykimit tim, e bën krizën edhe pjesë e jona. Thelbi i lidhjes sonë me krizën, sipas meje, ka të bëjë me modelin që ne kemi marrë për të imituar i cili, në fakt, sipas analistëve më të thellë të kësaj krize, është shkaku kryesor i saj
Para së gjithash duket thënë se klasa jonë politike nuk ka qenë asnjëherë e aftë të zhvillojë një qëndrim kritik ndaj modeleve që kemi imituar në përgjithësi dhe po ashtu aq më pak është treguar e aftë të adoptojë në mënyrë krijuese dhe pozitive atë që mund t’i shkonte realitetit tonë. Ajo i ka marrë modelet triumfuse, i ka fetishizuar falë padijes, ia ka adoptuar mendësisë sonë klanore, dhe i ka përdorur për keq, kryesisht si instrumente pushteti dhe jo zhvillimi duke e bërë vendin, tek e fundit, karikatura e modeleve të imituar. Kështu bëri dje Enver Hoxha me komunizmin duke pretenduar se ishim të vetmit marksist – leninistë të vërtetë e duke refuzuar çdo revizionim. Kështu bëmë e po vazhdojmë të bëjmë ne me kapitalizmin neoliberist duke u bërë pasqyra ku neoliberizmi mund të shohë karikaturën e vetvetes në pamjen e vet më groteske.
Çështja e parë që dua të prek ka të bëjë me atë aspekt të kapitalizmit që lidhet me raportin midis shtetit dhe tregut, privates dhe publikes që është rikthyer në vëmendjen e analistëve pas kësaj krize. Modeli të cilit ne i jemi referuar ka qenë ai neo-loberist amerikan, i shteti të vogël dhe tregut të madh e të lirë dhe jo ai evropian ku ka mbizotëruar modeli i shtetit social. Shkaqet e kësaj zgjedhjeje, sipas meje janë disa, por më kryesorët kanë të bëjë me atë se ky model, i cili, për hir të së vërtetës, duhet thënë se u adoptua në një masë të kosiderueshme edhe nga Evropa, i shkonte më për shtat interesave të asaj pakice që filloi të pasurohet marramendshëm duke përdorur çdo mjet. Kulti i privatizimit të gjithshkaje, i derregullimit, i “laisser faire” tek ne është shtyrë në ekstrem, deri në informalitet, për të mos thënë deri në liri për të grabitur. Jo vetëm me të djathtët tanë, por edhe me të majtët shqiptarë – jo rrallë më shumkë me këta - nuk guxon të flasësh për kujdesin shtetëror në shumë drejtime, për ruajtjen e pronës publike sepse menjëherë të përgjigjen: këto i përcakton tregu. Në këtë linjë shteti tek ne ka hequr dorë jo vetëm nga ato që quhen funksionet e tij sociale, por edhe nga kontrolli edhe nga përcaktimi i politikave afatgjata të një zhvillimi të qendrueshëm. Rezultatet shihen me sy, po i provojnë të gjithë mbi kurriz. Pasurimi i një grushti njerëzish nëpërmjet grabitjes së pronës publike dhe shpërdorimit të burimeve natyrore e njerëzore duke përdorur për këtë edhe shtetin është thelbi i politikës së këtyre 18 vjetëve. E përsëris: këtë rezultate nuk janë thjesht e vetëm rezultat i aplikimit të modelit neo-liberist. Tek ne ai është tejet i deformuar nga korrupsioni e nga ekonomia kriminale, por nuk mund të mohoet se triumfalizmi i tij në Perëndim ishte një “ndihmë” për qëllimet e mbrapshta të kastës sonë politiko - ekonomike.
Kriza e sotme në Perëndim po tregon se lënia e fateve të njerëzve në “dorën e fshehtë” të tregut shpije në rënien e fateve të njerëzve nën dorën e zezë të spekulantëve edhe në vende me demokraci të konsoliduar ku ka edhe një gjyqsor të pavarur edhe një media të pavarur. Sot derdhja nga ana e shtetit amerikan të 700 miliardëve për të mundësuar ndalimin e krizës apo blerja nga ana e shteteve perëndimore e borxheve të këqija të bankave në thelbin e vet përgënjeshtroi teoritë e tregut të lirë, e konkurrencës së lirë të pakontrolluar nga asgjë përveçse nga tregu. Sot po flitet përsëri për rolin e shtetit, për rikthim të Keynesit që shpëtoi Amerikën në vitet 20 duke hapur epokën e shtetit social në Perëndim. Sigurisht roli i shtetit paraqet edhe rreziqet e veta të provuara tashmë, veçanërisht përsa i përket lirisë. Por pikërisht edhe njohja e tyre duhet ta çojë botën në sinteza të reja. Nuk është e rastit që akademia Suedeze i dha çmimin Nobel për ekonominë këtë vit ekonomistit amerikan Paul Krugman i cili është si kundër parimit të tregut të madh me shtet të vogël ashtu edhe kundër tregut të vogël me shtet të madh, duke i mshuar idesë së nevojës së shtetit të madh si përgjigje ndaj tregut të madh.
Aspekti tjetër negativ i modelit që kemi përdorur ka të bëjë me atë që Sarkozi e quajti gjatë këtyre ditëve si nevojë e kalimit nga “kapitalizmi spekulativ” në “kapitalizmin sipërmarrës”. Me një fjalë nga kapitalizmi i bankave e bursave në kapitalizmin që kthehet e bëhet prodhues.
Edhe në këtë aspekt ne jemi karikaturë e asaj që ndodh në Perëndim. Kapitalizmi ynë mund të quhet gjithshka, por kurrsesi prodhues. Është një kapitalizëm i spekullimeve, i privatizimeve klienteliste të pronave të socializmit që rishiten me çmime shumë herë më të shtrenjta, kryesisht për ndërtime, i rikthimeve korruptive e klienteliste të pronave të pronarëve të vjetër ashtu sikurse edhe i uzurpimeve të tyre të paligjëshme, është një kapitalizëm i riciklimit të parave të pista të drogës dhe trafikimit të prostitutave, i shfrytëzimit të egër të burimeve pyjore, ujore, bregdetare etj., një kapitalizëm i tregëtarëve, i restoranteve dhe kafe – bareve, por gjithsesi jo prodhues. As industria e ndërtimit, që ka qenë thuajse e vetmja që ka funksionuar në vend, duke krijuar numrin më të madh të punësimeve, nuk i përket sferës së ekonomisë prodhuese. Kthimi përdrejt një kapitalizmi prodhues ka qenë sfida më e madhe e ekonomisë shqiptare edhe para se të vijë kriza në Perëndim e Sarkozi të flasë për nevojën e kalimit nga kapitalizmi spakulativ në kapitalizmin sipërmarrës. Por, meqënëse jemi vendi i imituesve e fetishizuesve të pandershëm e jo i krijuesve dhe kritikëve të ndershëm edhe në këtë aspekt, pa e zgjatur, mendoj se ky ndryshim i modelit në Perëndim, që do të thotë një rikthim i vëmendjes tek prodhimi, ndoshta do të ndikonte sadokudo në ndryshimin e turravrapit të ekonomisë sonë spekulative për kah një theqafje e ngjashme me atë të 97-tës.
Së treti, çka më duket dhe më e rëndësishmja, kjo krizë është edhe reflektim i krizës së sistemit të vlerave të shoqërisë konsumiste e së cilës ne përsëri jemi karikaturë. Një nga shkaqet kryesore që e ka futur botën në krizë është drogimi i njeriut me dorgën e plotësimit të dëshirave të tij konsumiste. Merr borxhe për të plotësuar dëshirat e tua që mbahen gjithnjë të pangopura që ti të marrësh borxhe të tjera për realizimin e tyre. Adrenalina e prodhuar nga kjo drogë që ka të bëjë në thelb me sistemin e vlerave të njeriut është në rrënjë të krizës. Një anekdotë e cituar nga Bauman në një shkrim të fundit mbi krizën flet për dy qasje të ndryshme sipërmarrëse. Në Afrikë kemi dy përfaqësues perëndimorë fabrikash që prodhojnë këpucë. I pari i shkruan fabrikës së tij : këtu të gjithë ecin zbathur prandaj nuk ka nevojë të dërgoni këpucë. I dyti i shkruan të vetëve: këtu të gjithë janë zbathur prandaj dërgoni sa më shumë këpucë. Qasja e dytë ka kuptimin se shumçka nga ato që njeriu kosumon sot nuk kanë të bëjnë me nevojat e tij të natyrëshme, por janë produkt i manipulimit të tij nga ana e tregut. Dhe kjo është qasja mbizotëruese sot në Perëndim. Mjafton të kesh parasysh shkallën marramendëse të uzurpimit të mendjes së njeriut nga reklamat televizive dhe jo vetëm. E gjithë shtysa është pasurimi i disave. Po ne ? Ne kur dolën nga komunizmi ishim si ata afrikanët që ecnin të gjithë pa këpucë. Dëshira për të veshur këpucë mori përmasa të papara. Rezultati shumë shpejt nxorri një karikaturë të konsumizmit perëndimor të kritikuar nga Bauman. Mjafton të shikosh makinat super të shtrenjta 4X4 që ecin në rrugët e Tiranës e t’i krahasosh me makinat që sheh në Perëndim – ku ato blihen shumë më tepër sipas kriterit të mundësive dhe nevojave, - për ta kuptuar karikaturën e fenomenit. Sigurisht kjo mendësi çoi edhe në kërkimin dhe gjetjen e mënyrave për pasurim të shpejtë që e bënë karikaturën gjithnjë e më groteske. Një burrë i urtë gjerman që jetoi për ca kohë në Shqipëri më tha një ditë: « Ju kujtoni se ne ju respektojmë kur ju shohim me makina të shtrenjta. Ne pikërisht kur ju shohim mbi to humbasim çdo respekt. »
Sot vështirë se mund të dilet nga kriza pa ndryshimin e mendjes së njeriut, të dëshirave të tij, me fjalë të tjera edhe pa ndryshimin e sistemit të tij të vlerave. Këto duhet të largohen nga kënaqësitë konsumiste dhe të shkojë më shumë përkah kënaqësitë intelektuale shpirtërore, të punës dhe jo vanitetit, të modestisë dhe jo mburrjes, të jetës në harmoni me natyrën dhe jo të dhunimit të saj etj.. Edhe në këtë aspekt kam frikë se pa ndryshime radikale në modelin që ne imitojmë vështirë se do të hyjë një prirje ndryshuese edhe në shoqërinë tonë. (Korrieri, 16 tetor 2008)

Dosja Faslliç dhe trashja e zullumit

Nervozizmi i shkaktuar nga dosja Faslliç e shtyu Berishën të bëjë pardje në Parlament ndoshta gafën e tij më të madhe politike që nga koha kur deklaroi, para afro dy vjetësh, në kohën që bëri takimin e famshëm me Nanon, se akuzat që kishte lëshuar për paraardhësin e tij socialist lidhur me korrupsionin i kishte bërë ashtu thjesht për efekt elektoral. Kësaj here, i nervozuar, Kryeministri deklaroi në Parlament se akuzat që po i drejtoheshin nga opozita për korrupsion po e nervozonin aq shumë saqë po e detyronin të thoshte ato që nuk kishte thënë deri tani, të bënte atë transparencë (më të madhen, që s’është kryer ndonjëherë) që do t’i bënte kundërshtarët e tij të mos dinin se ku të futeshin.
Për çdokend që ishte në Parlament, por edhe për ata që e dëgjuan në media, doli qartë se kryeministri pohoi me gojën e tij se nuk ka bërë pikërisht atë që ka premtuar të bëjë e për të cilën shqiptarët i dhanë votën: denoncimin e korrupsionit (madje pikërisht atë që u kërkon qytetarëve të tij të thjeshtë që ta bëjnë nëpërmjet spotit publicitar mbi luftën kundër korrupsionit) dhe se Kryeministri u bëri shantazh kundërshtarëve të tij duke u thënë: duke më akuzuar për korrupsionin po më detyroni të flas për korrupsionin tuaj. Mjafton të kesh parasysh këto për të nxjerrë dy konkluzione dramatike: së pari, se e ashtuquajtura luftë kundër korrupsionit, edhe nëse nuk ka qenë qysh në fillim thjesht një demagogji, një kalë për të marrë pushtetin, tashmë është kthyer në një të tillë, dhe së dyti, se, pas marrjes së pushtetit, edhe Berisha e të tijtë kanë vazhduar të bëjnë të njëjtën gjë si paraardhësit që kanë akuzuar: pasurimin nëpërmjet korrupsionit. Ndryshe, pse nuk i akuzojnë kundërshtarët e korruptuar?
Berisha me fjalën që i shpëtoi pranoi në një mënyrë direkte apo indirekte se ka një pakt me kundërshtarët e tij sipas të cilit shumë shumë mund të flitet për korrupsionin, por jo të veprohet, mund të gjindet edhe ndonjë peshk i vogël si kokë turku, por peshqit e mëdhenj do të lundrojnë të qetë në ujrat e pandëshkueshmërisë.
Çdo shqiptari iu bë edhe më e qartë se mbretëria e pandëshkueshmërisë që sundon sot në Shqipëri është si pasojë e bashkëfajësisë së klasë sonë politike. Por fakti që Berishës i shpëtoi kjo gafë politike ishte dëshpërues në kulm sepse tregoi edhe se sa pak frikë ka klasa jonë politike tashmë nga drejtësia. Sepse, sikur vërtet drejtësia jonë të ishte e fortë dhe e pavarur, Berisha do t’i kishte pasur shumë më të forta impulset e frikës ndaj saj e do të ishte përmbajtur. Kurse ai foli sikur të ishte njëherësh edhe partia edhe pushteti edhe drejtësia. Edhe sikur ta kishte në dorë opozitën.
Fjala e Berishës ishte dëshpëruese gjithashtu edhe sepse provoi në një mënyrë të hidhur se gjuha e shantazhit të ndërsjelltë, e ka kthyer politikën – sikurse e kam thënë edhe herë tjetër – në një teatër të neveritshëm. Politikanët tanë bërtasin aq shumë kundër njëri tjetrit, tentojnë të bindin publikun se cili është vjedhësi më i madh, premtojnë se do ta ndëshkojnë atë, por publiku gjithnjë e më shumë nuk i “dëgjon” më sepse tashmë është i “shurdhuar” nga ajo që ata bëjnë. “Ajo që ti je bërtet aq shumë saqë ajo që ti thua nuk dëgjohet fare”, thotë Jefersoni. Në këtë kontekst: vini re se sa shumë po flitet për boshnjakun Faslliç. Por edhe përmendja e tij kaq shumë dhe kaq fort a nuk është pjesë e këtij teatri. Sepse sado që të ketë fituar boshnjaku Faslliç ato që kanë fituar e fitojnë Faslliçët shqiptarë janë shumë herë më të mëdha. Por askush nuk flet për ta. Në fakt bërtitet kaq shumë për një të huaj sepse ai nuk është nën juridiksionin e drejtësisë shqiptare dhe nuk ka pushtet në Shqipëri gjithashtu, kurse për faslliçët shqiptarë që “sponsorizojnë” partitë, që ndajnë paret publike me pushtetarët tanë nuk flitet fare sepse ata kanë pushtet politik, financiar, mediatik. Berisha vetë na tha se di për këta, por nuk i thotë. Por pse nuk i thotë? Sepse ata dinë për të. Rrethi i mbyllur vazhdon të rrotullohet. Se si e nga kush do të këputet ende nuk dimë të themi gjë. Ndoshta nga trashja e zullumit. (Korrieri, 8 tetor 2008)

Rasti Morava dhe trafiku i drogës

Në asnjë vend normal të botës arrestimi i një personi që është shkrimtar, poet, kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve, por edhe me moshë 62 vjeç, për më tepër edhe ish i persekutuar politik, siç është rasti i arrestimit të Zydi Moravës me 9 kg drogë në Itali ditët e fundit, nuk do të kalonte thjesht e vetëm si lajm i kronikës së zezë, siç kaloi në vendin tonë. Lajmi do të duhej të komentohej dhe stërkomentohej sepse është një fakt që i tejkalon përmasat e një krimi të rëndomtë, është një fakt që, përkundrazi, flet shumë për mjaft fenomene që karakterizojnë gjendjen e shoqërisë sonë. Tërë propaganda e qeverisë se ka luftuar krimin e organizuar shfryhet si fluskë sapuni me një arrestim të tillë ashtu sikurse nxihet menjëherë me disa gradë të zeze imazhi tek të huajt për të cilin punohet aq shumë. Por ndoshta edhe heshtja intelektuale ndaj këtij lajmi flet po kaq. Madje, duke patur parasysh këtë heshtje, ndoshta më duhet të ve në dukje kontradiktën e përdorimin të termit “normal”, sepse, nëse i referohemi idesë sipas të cilës “normal” mbiquhet një veprim që është i pranueshëm në një ambjent të caktuar, atëhere ndoshta kjo heshtje ndaj faktit në fjalë është gjëja më “normale” që mund të bëhet në “normalitetin” e një vendi si ky i yni. Pra, mos vallë jam unë që, duke vendosur të shkruaj mbi këtë rast, po bëj një akt anormal? Jo, besoj se shoqëria jonë i ruan, gjithsesi, disa sensorë të moralitetit. Të paktën e ka ende të qartë se shumçka nga ato që po na ndodhin nuk janë gjëra normale, paçka se ndjehet e pafuqishme për t’i ndaluar ato.
Komenti ndaj kësaj ngjarjeje, sipas meje, nuk është ai që dëgjoje të bënin mjaft njerëz nëpër tryeza apo ndoshta edhe në ndonjë media: nëse ishte Zydiu njeri që e bënte apo jo një punë të tillë, apo që e trajtonin ngjarjen si një gjë të jashtëzakonshme. Sipas meje ajo meriton të komentohet nëpërmjet aktit në fjalë, por pavarësisht e përtej tij, si diçka që në fakt është pjesë e jetës sonë të zakonshme. E përsëris: të zakonshme.
Kjo ngjarje para së gjithash tregon se sa e përhapur është puna e trafikimit të drogës në vendin tonë. Është e vështirë të ndash se çfarë është më e rëndë në këtë fakt: se kemi të bëjmë me një 62 vjeçar apo se ky është shkrimtar e poet. Pse mosha? Sepse mosha flet ndoshta edhe më shumë sesa profesioni për njeriun. Sepse çdo njeri i moshuar nënkupton, sadokudo, edhe një njeri të pjekur, një maturi e urtësi të fituar nga përvoja e jetës. Kurse kur sheh se puna arrin që me trafik droge të merret një njeri në moshën 62 vjeç, kjo flet shumë. Por veç kësaj mosha flet edhe duke patur parasysh se ky i moshuar ishte një transportues i thjeshtë droge. Sepse, nëse Zydiu do të ishte një bos i drogës që është marrë prej kohësh me këtë punë, në moshën 62 vjeç ai do të duhej të ishte ndër ata që i drejtojnë operacionet nga vilat lluksoze, e kjo mund të dukej më “normale”. Kurse fakti se ky 62 vjeçar ka futur drogën në makinën e tij të vjetër është shenjë se kemi të bëjmë më shumë me një të moshuar nevojtar sesa me një bos droge, me një individ të përdorur nga rrjeti i trafikantëve në shkëmbim të ndonjë përqindjeje, me një ish të persekutuar që në mungesë të dëmshpërblimit të burgut mendon të sigurojë një mbijetesë në vitet e vështira të moshës së tretë. Pra nëse me këtë punë merren të rinjtë mund të flasësh për një shoqëri të sëmurë, por kur me këtë punë merren edhe të moshuarit, atëhere kemi të bëjmë me kalbëzimin e saj.
Por, po aq dramatike sa mosha, për disa edhe më shumë, ngjarjen e bën dramatike fakti se aktin e ka kryer një shkrimtar, “poet i dashurisë”, kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve, fitues i Pendës së Argjendtë. Pra një njeri që në shoqëri duhet të jetë, siç thuhet rëndom, pjesë e ndërgjegjes së kombit dhe jo e llumit të kombit. Prandaj ky fakt flet shumë për qëndrimin e shoqërisë ndaj një “pune” të tillë siç është trafikimi i drogës. Gjurmët e parasë së drogës shoqëria jonë i ka të shkruara në ballë ngado që hedh sytë, por që kjo të shkruhet edhe në ballin e poetëve sikur i kalon kufijtë. Një shoqëri ku edhe poetët e dashurisë merren me trafik droge duke u vënë në shërbim të rrjeteve të kriminalitetit të organizuar mund të thuhet se ka mbrritur shkallën më eprore të degradimi moral e shpirtëror sepse në një shoqëri të tillë krimi është kthyer në elitë të vendit kurse poetët në argatë të tij. Është një histori që tingëllon e vjetër dhe shumë e përhapur nëse në vend të “krimi i trafikimit të drogës” do të themi vetëm krimi.
Ka një mendim mendjelehtë se paratë e drogës, duke u investuar në Shqipëri, gjithsesi kanë rritur mirëqënien. Kam dëgjuar se ka dalë edhe nga goja e njerëzve që kanë pasur apo kanë në dorë fatet e vendit. Besoj se një nga arësyet e heshtjes intelektuale ndaj rastit Morava është edhe ky mendim bashkëfajtor. Ashtu sikurse mund të konsideroj pjesë të kësaj bashkëfajësie edhe qëndrimin e një pjese tjetër që e gjykon këtë krim, ashtu sikurse shumë krime që ndodhin në këtë vend, si gjëra që i përkasin një bote me të cilën ata nuk kanë lidhje. Nuk është kështu. Në fakt, paratë e pista të drogës dhe të trafiqeve të tjera duke u derdhur nga lart poshtë në shoqërinë shqiptare sa për të ushqyer politikën e biznesin e mediat aq edhe për të ushqyer punën e përditëshme të shumë familjeve shqiptare ndotin gjithë shoqërinë. E dinë të gjithë se një pjesë e mirë e investimeve që shohim sot në ndërtim, e bar restoranteve, e hotelerive motelerive luksoze etj etj. vijnë nga pastrim parash droge. Dhe nuk është rastësi që ky ndërtim më shumë ngjet me një shkatërrim të burimeve natyrore e të cilësisë së jetës sesa me ndërtim mirëqënieje për të gjithë. Sepse, në thelbin e vet, filozofia e krimit nuk është zhvillimi dhe pasurimi i shoqërisë, por grabitja, pra edhe varfërimi i shoqërisë në emër të përfitimit të kriminelëve.
Por problemi kryesor që ka ngritur trafiku i drogës nuk është as shkatërrimi i burimeve natyrore të vendit, as kapja që ai i ka bërë institucioneve të shtetit, madje as fakti se një pjesë e të rinjve janë kthyer në përdorues të saj duke shkatërruar shëndetin dhe të ardhmen e tyre, për pasojë. Problemi kryesor është shkatërrimi i burimeve njerëzore në mbarë shoqërinë. “Puna”e trafikimit të drogës dhe fitimi i saj ka bërë që të kthehet kokëposhtë ai sistem vlerash sipas së cilit meriton më shumë dhe fiton më shumë ai që punon e studion më shumë. Në përgjithësi modeli që kanë përpara syve të rinjtë është ai i të riut që pasurohet shpejt e fiton një satus që e ve mbi të tjerët jo pse është më i zoti, më i mënçur, më i ditur, por shpesh sepse është më i guximshëm në këso punësh dhe më i paturpshëm gjithashtu. E duke iu referuar rastit në fjalë nëse edhe poeti, shkrimtari, shkon tek droga ç’mund të thuhet për të tjerët. Kur edhe poeti merret e mbijeton me drogë kjo do të thotë të zhduket fare modeli alternativ. Me këtë rast kujtoj se nuk është i vetmi rast ky kur njerëzit e artit kapen jashtë shtetit - jo brenda largqoftë – me drogë! Dhe shoqëria jonë e turpëruar – apo pse bashkëfajtore – ka nxituar shpejt t’i shfajësojë.
Si përfundim dua të ngulmoj se duke u nisur edhe nga ky rast shoqëria shqiptare duhet të ulet e të diskutojë fort seriozisht mbi efektet shkatërrimtare që ka pasur “puna” e trafikimit të drogës dhe të prostitucionit në trupin e saj gjatë këtyre 17 vjetëve dhe se çfarë duhet bërë kjo lloj industrie të frenohet. Nuk është kurrë tepër vonë. (Korrieri, 30 shtator 2008)

Mallkimi kinez, Obama dhe e majta shqiptare

“Jetofsh në kohëra interesante” - ky është mallkimi kinez për të cilin e kam fjalën. I jam referuar edhe herë tjetër në një nga shkrimet e shumë kohëve më parë. Por është një mallkim që e mbajmë si kryq mbi shpinë çdo ditë, në çdo hap që hedhim në jetë, dikush në mënyrë të vetëdijshme dikush në mënyrë të pavetëdijëshme, prandaj dhe meriton të përmendet më shpesh. Në leximin e parë mund të duket si një urim, sepse mund të duket gjë e bukur të jetosh në kohë interesante, por, paradoksalisht, është një mallkim sepse, ashtu sikurse e interpreton edhe Hannah Arendt, “kohët interesante” nuk të lenë të futesh në kuptimin e gjërave, ato të mbajnë në sipërfaqe duke të penguar jo vetëm të shijosh kënaqësinë e mendimit e reflektimit, të njohjes së thellë të fenomeneve, çka është një nga kënaqësitë më të mëdha të “hommo sapiensit”, por edhe sepse, në mungesë të aktivitetit intelektual e shpirtëror, njeriu vështirë se mund të krijojë diçka të qëndrueshme, të bëjë sinteza të rëndësishme etj., etj. Është një mallkim që mund t’i shkojë fare mirë një individi të vetëm, por edhe një shoqërie të tërë sepse, ashtu sikurse individi ka nevojë për qetësinë shpirtërore për t’u futur në thellësinë e gjërave që përjeton, ashtu edhe një shoqëri ka nevojë për kushte paqeje dhe begatije shoqërore që të zhvillojë e pasurojë jetën e vet kulturore e shpirtërore.
Po Obama dhe e majta shqiptare si mund të lidhen me këtë mallkim? - do të pyesë lexuesi. Kanë një lidhje shtjellimi i së cilës është edhe tema e këtij shkrimi.
Besoj se nuk është e nevojëshme të zgjatem për të vënë në dukje faktin se një nga gjërat që bije më fort në sy në Shqipëri është numri i madh i ngjarjeve “interesante” që rrëmbejnë vëmendjen e publikut, e jo vetëm, por edhe energjitë e tij duke e lodhur e stresuar atë deri në tejngopje. E për rrjedhojë edhe faktin se, në të gjithë zallamahinë që krijojnë këto ngjarje, mungojnë aq shumë hapësirat ku të vihet re se njeriu shqiptar ka ndalur për të reflektuar lidhur me kuptimin e gjërave që i kanë ndodhur, për t’i ballafaquar ato me filozofitë e vizionet për jetën e botën, me mendimet e përvojat e të tjerëve, me teoritë e reja etj., etj.. Sepse, sapo ai ndalet për të reflektuar, ndodh një ngjarje tjetër që ia nxjerr përsëri nga fokusi atë që sapo e kishte vënë në fokus. Këtë fenomen e ka vënë në dukje edhe Çurçilli kur ka thënë për ballkanasit se prodhojnë histori më shumë sesa ç’mund të asimilojnë. Pra “koha interesante” duket nuk është vetëm çështje e kohës që jetojmë sot, por, më në përgjithësi, çështje pjekurie ende të paarritur.
Në këtë shkrim dua të ndal vetëm në një nga faktet që e ilustron efektin e keq të mallkimit kinez, por që është një fakt shumë i rëndësishëm, sipas meje. E kam fjalën për konstatimin e mungesës thuajse të plotë të përpjekjeve nga ana e të majtës shqiptare për të reflektuar e përthyer në kontekstin shqiptar konventën e demokratëve në Denver që zgjodhi Obamën kandidat për president të SHBA. E them këtë duke patur parasysh se e gjithë bota ku bëjmë pjesë, apo ku aspirojmë të bëjmë pjesë, u mor aq shumë me të. Nuk ka dyshim se kjo mungesë lidhet me mallkimin kinez. Është ai që nuk na le të shijojmë “luksin” e daljes nga koha interesante. Gërdeci, Trebicka, vrasje, vetëvrasje ligji elektoral, kapja e prokurorit, korrupsion këtej, korrupsion andej, sherre, grindje, batuta, sharje të ndërsjellta mbushin përditë faqet e shtypit të shkruar dhe po ashtu të lajmeve e debateve politike. Mbushin edhe aktivitetin e së majtës që është në opozitë. Nganjëherë, madje, këto gjëra interesante krijohen edhe qëllimisht për ta bërë edhe më të rëndë peshën e mallkimit.
Kështu në mediat tonë pashë lajmin se në konventën e demokratëve në Denver kishte marrë pjesë edhe një delegacion i socialistëve apo, të paktën, që kishte qenë atje kryetari socialist Rama, por, ndërkaq, megjithë shfaqjet e përditëshme në media të kryetarit socialist, askund nuk vura re as komente të tij dhe as interesim të gazetarëve për të njohur se me çfarë mbresash e idesh ishte kthyer prej andej. Nuk konstatova të ishte marrë me këtë ngjarje as edhe një fondacion i krijuar qëllimisht për këtë nga PS-ja siç është ai Qemal Stafa. E vetmja gjë që kam parë të komentohet lidhur me dy kandidatët amerikanë për president është çështja nëse janë apo jo ata në favor të pavarësisë së Kosovës.
Kurse ajo që ndodhi në Denver është një ngjarje që e ka bërë Botën të flasë pa fund për të. Ajo konsiderohet si ngjarje epokale. Një filozof e cilësoi si një ndryshim më tepër se sa kulturor, "antropologjik". Biri i një keniani me emrin Barak Hussein bëhet kandidat për president i partisë më të vjetër në botë, të krijuar nga Thomas Jeffersoni më 1792. Ky ka qenë një pronar skllevërish dhe baba metisësh si Obama, të lindura me skllavet e tija. Jeffersoni nuk do t'u besonte syve duke parë atë që po ndodh sot. Por jo vetëm ai. Edhe shumë amerikanë që sonte janë gjallë. Në vitet kur lindi Obama rreth gjysëm shekulli më parë Martin Luter Kingu mbante fjalimin e tij të famshëm që përkujtohet si “ëndrra" e Martin Luter Kingut. Aty ai tha se ëndërronte një SHBA ku njerëzit të mos vlerësoheshin nga ngjyra e lëkurës, por nga ajo që ata vlejnë, e se Amerika nuk do të bëhej kurrë një vend i madh nëse kjo ëndërr nuk bëhej realitet. Vetëm në ato vite (1968) Gjykata e Lartë amerikane anullonte ligjin kundër martesave ndërraciale që synonte ta mbante "racën të pastër". Sot Obama konsiderohet si realizim i ëndrrës së Kingut. Por që Obama të mund të mbante fjalimin e tij në Denver më 2008 janë dashur sakrifica pa numër. Është dashur rezistenca e shumë burrave dhe grave me mendje të ndritura, janë dashur edhe viktima e heronj. Vetë Martin Luter Kingu u vra. Është dashur lufta e studentëve çifutë që kërkuan mbrojtjen e të drejtës së të zinjve për të votuar etj.. "Në asnjë vend tjetër të botës nuk do të ishte e mundur historia ime" deklaroi Obama në Dever.
E pra, lufta për realizimin e kësaj ëndrre është një leksion shumë i madh në një vend si ky i yni ku luftrat dhe sakrificat në emër të ëndrrave të tilla si ajo e barazisë së mundësive midis njerëzve, kundër paragjykimeve racore e nacionaliste duket se nuk bëjnë pjesë as në mendimin e të majtës pale të djathtës, madje ku të majtë dhe të djathtë propagandajnë, por edhe më shumë aplikojnë, dallimet kalsore e racore si mjet i zhvillimit; ku ke përshtypjen e një shoqërie ku individi jo vetëm nuk guxon të sakrifikojë, por as nuk ka ideale për të cilat të sakrifikojë. Kuptohet se mbi të gjitha ky është një leksion për atë që pretendon të jetë e majta shqiptare e shekullit XXI. Po ashtu, në këtë kontekst, më duket se duhet vënë fort në dukje se për ne, që e kemi parë SHBA thjesht e vetëm si një mit, kjo optikë e parjes së ndryshimit atje duhet të jetë një mësim edhe për ecjen tonë. Amerika nuk është një mit i palëvizshëm, por është një vend në ndryshim, që ka aq shumë probleme - ndryshe nga ç’e idealizopjmë ne, - dhe që i zgjidh ato në një rrugë pa fund emancipimi.
Por përtej aspektit epokal që lidhet me emrin Obama mendoj se konventa e demokratëve do të duhej të tërhiqte vëmendjen e të majtës shqiptare edhe në disa aspekte më pak epokale, por mjaft të rëndësishme për kontekstin shqiptar Le të prek vetëm dy tre syresh që më duket se duhet të ishin mësime që do të ishte mirë të përcilleshin edhe në debatin shqiptar nga delegacioni socialist apo nga lideri Rama.
Së pari, do të veçoja faktin se konventa vuri në dukje se presidenti Bush, të cilin ne e kemi adhuruar pa dallim përkatësie partiake, ashtu sikurse adhurojmë SHBA pa njohur problemet e saj, akuzohet rëndë nga e majta amerikane për politikat e tij unilaterale, për luftën në Irak për uljen e ligjitimitetit ndërkombëtar të një vendi si SHBA në arenën ndërkombëtare. Ai madje është aq jopopullor saqë evitohet edhe nga kandidati republikan McCain. A nuk ka ardhur koha që e majta jonë të jetë më në koherencë me qëndrimet e partive të majta të vendeve të ndryshme perëndimore, - në rastin e SHBA me Partinë Demokrate - përsa i përket politikave neokonservatore të djathta që përfaqëson Bushi? E, në rastin konkret, a nuk ka ardhur koha që e majta jonë të deklarojë psh., si Obama, se duhet t’i tërheqim trupat nga Iraku?
Së dyti, çka më duket edhe më e rëndësishme për të majtën shqiptare, konventa e demokratëve vuri në dukje faktin se edhe në SHBA ka një parti që bën politika të majta që kanë jo pak ndryshime nga ato të partisë republikane të djathtë. Sigurish kanë edhe gjëra të përbashkëta, por nuk mund të mos veçohen disa dallime kryesore që janë jo pak aktuale edhe për realitetin tonë. Psh., demokratët, me në krye Obamën, por edhe Hillary Clintonin, premtojnë reforma për të siguruar shërbim shëndetsor për të gjithë, janë shumë më të ndjeshëm ndaj shkollimit për të gjithë dhe po ashtu ata janë për taksa progresive çka do të thotë se ata që fitojnë më shumë duhet të paguajnë taksa më të larta në përqindje sesa ata që fitojnë më pak. Kemi të bëjmë, pra, me një model që është më afër sistemit evropian të shtetit social për të cilin thuhet se dështoi përballë sistemit ultraliberist amerikan, por që, duke patur parasysh edhe krizën e fundit në SHBA, kthehet e bëhet përsëri model shpëtimtar. Si ka mundësi që e majta jonë nuk flet fare për këto, por vazhdon të qëndrojë në pozicione edhe më të djathta sesa liberistët amerikanë?
Së fundi, edhe një gjë tjetër mendoj se duhet të kishte mësuar Edi Rama nga Obama në Denver, por edhe çdo i majtë qoftë në PS, LSI apo gjetkë. Për të evituar, sa të jetë e mundur, ndikimin në politikat e tij të lobeve të fuqishme industriale, ai ka zgjedhur një mënyrë origjinale mbledhjeje fondesh për fushatën elektorale. Shumicën e të hollave ai e ka siguruar nëpërmjet internetit ku njerëzit e thjeshtë kanë dhënë shifra modeste (25 – 50 dollarë), por që bëhen shumë të rëndësishme për të ndryshuar konceptin e pjesëmarrjes në demokraci të popullit dhe rritjen e ndikimin e tij në vendimarrje. Është e tepërt të ve në dukje se sa e rëndësishme është kjo në parim (jo se po sugjeroj që në Shqipëri të mblidhen të hollat për fushata nëpërmjet internetit) po të ballafaqohet me realitetin e sponsorizmeve të fushatave elektorale për partitë shqiptare ku nuk bëhet fjalë për lobe industriale të fuqishme, që gjithsesi janë në rregull me ligjin, por shpesh për sponsorizime me origjnë kriminale që kanë kapur politikën dhe e kanë futur në qorrsokak. A nuk ka ardhur koha që e majta të mendojë se ka një arësye më shumë sesa e djathta për ta çliruar politikën nga kjo kapje?
“Kohët interesante” vërtet nuk na lenë të thellohemi në këto probleme, por mosthellimi në to mund t’i kthejë ato nga kohë interesante në kohë tragjike. (Korrieri, 26 shtator 2008)

Mazhoranca e opozita në sezonin e ri politik

Vera dhe pushimet e saj janë një periudhë kur jeta politike e vendit sikur ka një periudhë, sado të shkurtër, dekantimi, sikur turbullimet e ngritura gjatë tërë vitit bijen poshtë dhe bëhet më e qartë se nga çfarë lënde janë ndërtuar ato e, në përgjithësi, kthjellohet sadokudo situata. Dhe kështu, kur turbullimet rifillojnë në shtator, njerëzit sikur janë më të kthjellët në vlerësimin e aksioneve të reja politike.
Çfarë vihet re në politikën shqiptare pas verës së fundit? Sipas meje është një gjë thelbësore për tu shënuar: fakti se çdo verë që kalon gjithnjë e më shumë politika dhe aktorët e saj shihen si pjesëtarë të një loje teatrale gjithnjë e më e çveshur nga besueshmëria. E kam fjalën se gjithnjë e më shumë njerëzit mendojnë se gjithë çka këta politikanët tanë thonë nëpër Parlament, nëpër gazeta e televizione, nëpër konferenca për shtyp, sëbashku me akuzat e ndërsjellta, nuk kanë asnjë përmbajtje të vërtetë, asnjë sinqeritet qëllimi, asnjë përputhje midis fjalës dhe veprës, por janë thjesht pjesë e një biznesi fitimprurës vetëm për ta. Pra perceptimi i politikanit si individ që politikën e ka biznesin e tij personal, që jeton me përfitimet që i sjell ky profesion, që flet vazhdimisht në emër të së mirës së të gjithëve, por që nuk e ka seriozisht asgjë nga ato që thotë, përkundrazi, që faktikisht kuron vetëm interesat e veta meskine, ka ardhur çdo vit duke u forcuar. Për të mos thënë se ka arritur pikën e tejngopjes.
Nën optikën e këtij opinioni, që nuk gaboj kur them se është shumë i përhapur, shihen dhe gjykohen në këtë shtator të ri edhe aksionet politike të mazhorancës dhe opozitës.
Përsa i përket mazhorancës ajo çka bije në sy në aksionet e saj të rifillimit të stinës politike është përpjekja e një numri eksponentësh të saj, me në krye kryeministrin, për të bindur sa më shumë nga ata që mendojnë se punët nuk po shkojnë mirë, se ky është një perceptim dhe, si i tillë, jo vetëm nuk përputhet me realitetin, por është një perceptim i ndërtuar gabim për shkak keqinformimesh më një anë dhe mosinformimesh për punët e shumta që ka bërë qeveria më anë tjetër. Edhe deklarimet për punën e qeverisë nga ana e Kryeministrit, edhe intervistat e shumta të Ministrit të Rendit, por edhe të ministrave të tjerë ngulmojnë të ndryshojnë këtë perceptim. Jepen shifra të arritjeve në luftën kundër korrupsionit, krimit të organizuar, mbledhjes së parave nga qeveria dhe të investimit të tyre shumë herë më shumë se vitet e tjera. Për këtë ndrrim perceptimi shpenzohen edhe reklama televizive që propagandojnë punën e mirë të qeverisë, çka bëhet me paratë tona publike – gjë kjo e paparë dhe e padëgjuar në një vend demokratik. Jepen pa fund edhe deklarata të të huajve që interpretohen sikur lëvdojnë arritjet e qeverisë – së fundi edhe ajo e Bankës Botërore që e renditka Shqipërinë në vend shumë të mirë përsa i përket reformave lehtësuese për biznesin.
Personalisht në kërkim të së vërtetës jam i prirur t’i ve në dyshim ato që mund të quhen perceptimet e mija. Ndoshta e kam gabim - them me vete, - ndoshta mund të jem i deprimuar personalisht dhe e lexoj realitetin me sytë e deprimimit tim, apo ndoshta kërkoj shumë, sepse, po të aplikojmë atë thënien e Durrenmattit se “jeta nuk është aq e zezë po të mos e shohim nga këndvështrimi i idealeve”, mundet që realiteti ynë të na dalë edhe optimist. Për tu siguruar nëse përputhet aspo jo me realitetin perceptimi im se punët tona sot janë më zi nga ç’kanë qenë dje, se problemi ynë më i madh nuk është se s’kemi bërë hapa sa duhet në rrugën e duhur, por se nuk jemi në rrugën e duhur, iu drejtova para se të ulem të shkruaj këtë shkrim, “perceptimeve” të njerëve të ndryshëm nga të gjitha kategoritë. Duke bërë sigurisht kujdes të mos shkoj të pyes militantët e të dy palëve, por njerëz që janë sa më larg interesave direkte dhe po ashtu njerëz që, edhe kur kanë një simpati majtas apo djathtas, ruajnë një aftësi objektiviteti.
Pas një numri jo të vogël “intervistimesh” mund të them se thuajse të gjithë ata që kam pyetur pohojnë perceptuiin që përmenda në krye të shkrimit mbi uljen edhe disa shkallë më tej të besueshmërisë së kastës sonë politike dhe, po ashtu, se punët nuk po shkojnë mirë, por keq përsa i përket asaj që me një frazë të vetme mund të quhet cilësia dhe perspektiva e jetës në vendin tonë. Dhe në këto biseda/intervista nuk i jam referuar thjesht e vetëm Gërdecit apo Trebickës, por tërë kompleksitetit të gjendjes sonë ekonomike, sociale, kulturore, arsimore, shëndetsore etj..
Shkurt, më del se është forcuar perceptimi se qeveria e Sali Berishës, megjithë shifrat që jep për luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, ka dështuar në këtë luftë. Ose më mirë të them se përballë dilemës kryesore që është ngritur kur Berisha erdhi në pushtet nëse ky dhe të tijtë do ta luftonin sistemin e korrupsionit apo ky do t’i kapte ata, apo se ata thjesht synonin qysh në fillim ta kalëronin atë, shumica të jep përgjigjen se nuk ka ndodhur lufta, por pajtimi apo kalërimi. Disa të paktë thonë se ka një përmirësim të vogël sasijor, por jo cilësor në krahasim me socialistët. Ka që ngrenë akuzën se tani sistemi është shumë më i përqendruar në duart e njerëzve të afërt të kryeministrit; se ky, pra, nuk është aq “bujar” sa Nano i cili bënte një shpërndarje më “harmonike” të përfitimeve të korrupsionit. Duke u nisur nga parimi i të keqes më të vogël, mund ta quash pozitive një gjë të tillë, sepse kjo do të nënkuptonte se jashtë rrethit të kryeministrit të tjerët janë konform ligjit, por shumicës nuk i rezulton kështu. Sipas shumicës me të cilët pajtohet edhe perceptimi im, vazhdon e njëjta shtrirje korruptive madje tani edhe më keq sepse nëse dje kishte një opozitë (ajo e Berishës) që trembte se kur të vinte në pushtet do të bënte namin kundër të korruptuarve, tani duket qartë se, duke qenë të gjithë njëlloj të zhyer, nuk kanë më as frikë nga e nesërmja.
Në këtë kontekst vlen të komentohet edhe një prej arritjeve që qeveria trumbeton më shumë: zhdukja e bandave ku pëmenden edhe emrat e kapove më të njohur madje të akuzuar edhe si të lidhur me socialistët. Është e vërtetë se disa banditë të njohur janë kapur dhe dënuar, por mos edhe këtu dardha e ka bishtin prapa? Duhet pohuar se kryesisht të ashtuquajturat banda janë marrë me trafikun e drogës e prostitucionit dhe pastaj me pastrimin e parave kryesisht nëpërmjet ndërtimeve në formë investimi në ndërtim apo duke blerë të gatshme kafe – bare, restorante, dyqane, apartamente. Duhet pranuar gjithashtu se në tërësi, përsa i përket vrasjeve, përjashto vitin 1997, bandat janë marrë kryesisht me larje hesapesh mdis tyre. Afërmendsh në këtë fushë aq më pak kemi shifra alternative nga ato që na jep ministria prandaj dhe do të mbetemi edhe më fort në sferën e perceptimeev. Por perceptimet ndërtohen nga vëzhgime që bën njeriu në terren, nga përjetime personale, nga informata që mbledh nga shtypi, nga përvoja të tjerësh që dëgjon, nga krahasime që bën me të kaluarën. Duke iu referuar të gjitha këtyre përfundimi im është se ndoshta janë pakësuar pak rastet e vrasjeve spektakolare midis bandave, paçka se dëgjojmë gati përditë të ndodhin të tilla, por kurrsesi nuk mund të thuhet se zhdukja e disa kapove nuk është zëvendësuar me të tjerë kapo dhe banda që kanë marë në kontroll shumë nga rrugët e trafiqeve të drogës dhe se, me gjasa, këto të dytat mund të jenë më afër demokratëve. Pavarësisht shifrave që mund të na serviren nga qeveria vendi vazhdon të japë përshtypjen se industria kryesore e cila mban në këmbë ndërtimet dhe aksesorët përreth saj, ashtu sikurse edhe kafe restorantet e panumërt, makinat lluksoze e shumëkubikëshe që qarkullojnë nëpër Tiranë, që paguan studimet në universitetet private të shumuara në mënyrë absurde, pushimet jashtë shtetit, vilat lluksoze, korrupsionin e qeveritarëve e më the të thashë është ajo e trafikut të drogës e prostitucionit. Nuk mund të përballohet ky standart jetese me shtesat në rrogë që reklamon kryeministri, të cilat, edhe pse në përqindje mund të vlerësohen të konsiderueshme, në vlerën reale, duke patur parasysh rritjen e çmimeve dhe inflacionin, janë thuajse asgjë.
Le t’i kthehemi tani opozitës. Përballë kësaj situate ne kemi një opozitë të ndarë në dy pjesë: atë të Edi Ramës dhe atë të Ilir Metës. Ky i pari po ndjek taktikën e akuzave për paaftësi dhe keqeverisje të Berishës, por edhe për korrupsion dhe plane për të uzurpuar institucionet, por pa mundur të bindë opinioni se nuk është e vërtetë akuza se midis tij dhe Berishës ka një marrëveshje që lidhet me ndarjen e përfitimeve korruptive të pushtetit nëpërmjet oligarkësh që shërbejnë si ura lidhëse midis të dy palëve që në fakt janë edhe dy pushtetet më të rëndësishme në vend: pushteti qendror dhe pusheti lokal i kryeqytetit. Kjo është akuza e partisë së Ilir Metës, i cili, duke pasur edhe avantazhin se është vetëm në opozitë, për ta provuar atë, në mënyrë që të tërheqë edhe më rreth vetes militantë socialistë, paraqet kërkesat radikale të daljes nga Parlamenti dhe largimin e Berishës, të cilat Rama nuk i bën sipas tij në emër të respektit për lojën institucionale.
Por ajo që bije në sy tek të dy këto forca opozitare është se asnjëra nuk merret seriozisht dhe me themel me sistemin e korrupsionit të ngritur. Për hir të së vërtetës duhet pranuar se herë pas here fjalën “korrupsion” e përmendin qoftë Rama qoftë Meta, por vetëm në mënyrë të përgjithshme dhe duke ia atashuar vetëm Berishës. (Meta herë herë edhe të dyve). Ata flasin aq shumë për Gërdecin si krim dhe korrupsion qeveritar i Berishës dhe njerëzve të tij, por askush nuk përmend Delijorgjin jo vetëm si person, por edhe si metaforë e sistemit, pra në atë mënyrë që të synojë të demaskojë formën se si ka funksionuar Delijorgji si fenomen ku, përveç denoncimit të lidhjeve të tij të vjetra dhe të reja, të paraqitet një projekt serioz dhe bindës për rrugët që do të ndjekin ata për eliminimin e këtij sistemi që na ka futur në qorrsokak vetshkatërrues. Kjo nuk bëhet për dy arësye: e para, sepse kështu dalin të implikuar edhe shumica e liderve të opozitës dhe, e dyta, sepse ata ose nuk e dëshirojnë ndërrimin e këtij sistemi ose ndjehen të pafuqishëm para tij sepse janë të kapur prej tij. Dhe kështu harohet se, tek e fundit, ajo për çka akuzohet Berisha është pikërisht mosmbajtja e premtimit për çmontimin e sistemit, megjithë fjalët e mëdha dhe akuzat e mëdha para se të vinte në pushtet. Të mbetesh thjesht e vetëm tek çmontimi i Berishës do të thotë të kthehesh atje ku ishe, tek riardhja në krye të sistemit të aktorëve që ai ka akuzuar për ndërtimin e tij. Fakti që Rama dhe Meta janë protagonistë kryesorë në këtë ndërtim afërmendsh e ul jashtë mase kredibilitetin në ta. Edhe ata vetë e dinë se janë në një rreth vicioz. Në këto kushte u mbetet vetëm teatri i luftës ndaj personave. Por në këtë luftë njerëzit shohin, të lodhur, një film që tashmë e kanë parë disa herë. Vakësia e mitingut të para dy ditëve, megjithë dramacitetin që shkakatoi në shtëpitë shqiptare vdekja misterioze e Trebickës, ishte shprehje eksplicite e kësaj lodhjeje që është edhe sinjal se diçka thelbësore duhet të ndryshojë për ta kthyer politikën nga teatër aktorësh shtijnakë e të konsumuar në arenë lëvizjesh që çlirojnë energji dhe besim ndryshimi të vërtetë. (Korrieri, 22 shtator 2008)

Vdekja Trebicka

A jetohet më në këtë vend? Kjo është pyetja që e kam dëgjuar të artikulohet më shpesh se kurrë ndonjëherë nga goja e të njohurve të ndryshëm teksa bëjnë komentet e asaj që ndodhi me Kosta Trebickën.
Është një pyetje retorike që vjen si rezultat i një përvoje të gjatë ekstreme dhe jo i një çasti dëshpërimi ekstrem.
Ajo që më bën përshtypje është se njerëzit nuk merren thjesht me pjesën e verdhë të kësaj vdekjeje. Shumica refuzojnë madje ta hapin diskutimin nëse vdekja mund të jetë edhe pasojë e një aksidenti të paqëllimtë. Dhe kjo jo thjeshtë pse janë të prirur, si zakonisht, të besojnë në teorinë e konspiracionit. As thjesht pse urrejnë Sali Berishën. Por sepse kjo ngjarje ka ardhur si ajo pika e fundit e ujit që derdh kupën. “Vdekje aksidentale”, “vdekje misterioze”, “vrasje nga mafia”, “vrasje nga pushteti” janë disa nga etiketimet që i janë vënë deri më tani vdekjes së Trebickës. Por nuk bën asnjë gabim nëse thua se në perceptimin tonë këto mund të jenë të gjitha sëbashku të vërteta e fare mirë mund t’i përmbledhësh me një shprehje të vetme e t’i quash: “vdekja Trebicka”. Sepse ky është një vend ku jeta e njeriut është e kërcënuar shumë herë më tepër se në çdo vend normal nga të katër llojet e këtyre vdekjeve, por edhe nga lloje të tjera kërcënimesh jete. Një vend ku duhet të jetosh nën hijen e bandave dhe agersorëve të çdo lloji, e ku, aq më keq, nuk mund as të mbijetosh nëse nuk ndjek ligjet e kësaj xhungle kriminale. Cila është në thelbin e vet historia e Trebickës? Është historia e një njeriu të cilit, ca më të këqij se ai, ca më të fortë se ai, ndër të fortët e xhunglës, i morën biznesin dhe më në fund edhe jetën. Tek fati i Trebickës çdo njeri sheh fatin e tij në ktë xhungël prandaj dhe ngre pyetjen: a vlen më të jetohet në këtë vend ku mund të pësosh “vdekjen Trabicka” që mund të jetë njëherësh edhe vrasje edhe aksident, edhe e misterëshme edhe e qartë, edhe e zbuluar edhe e pazbuluar, edhe e proçesuar nga prokuroria edhe e paproçesuar, edhe e dënuar edhe e padënuar.
Në fakt duhet të jesh shumë mendjelehtë ose shumë i pandërgjegjshëm që këtë ngjarje ta kalosh duke u marrë me atë nëse e vranë apo vdiq aksidentalisht Trebicka. Apo edhe me atë nëse kjo e dëmton apo e favorizon pushtetin e Sali Berishsë apo Edi Ramës. Kjo është një ngjarje që të ngërmon të reflektosh për tërë ato që kanë ndodhur në vendin tonë në këta 17 vjet pas-komunizëm. Kjo vrasje të thërret nga kujtesa – duan apo s’duan ata që pretentojnë se është aksident – numrin e pafundëm të ngjarjeve tragjike që kanë mbetur të pazbuluara dhe të pandëshkuara në vendin tonë gjatë këtyre viteve. Le të kujtojmë pak çka ndodhur në këta 17 vjet. Ne na erdhi në krye një parti që për të përshpejtuar ardhjen e saj në pushtet ia filloi me plaçkitje e shkatërrime deposh e magazinash, që ndërtoi një Ministri Rendi që në vend të organizmit të rendit merrej me organizimin e trafikut të drogës e prostitucionit, (që nga kapua e poshtë); që krijoi një shoqëri me emrin e madh Shqiponja që trafikonte naftë e karburant në kohën e embargos, (me në krye kryetarin e partisë), që është marrë me trafik armësh të ardhurat e të cilave nuk ka asnjë gjurmë se ku kanë shkuar; që lejoi njerëzit të zbresin të zaptojnë tokat e pronarëve të vjetër apo shtetërore sikur të ishin prona e tyre, që lejoi piramidat financiare të grabisin gjithë kursimet e shqiptarëve, dhe që, për të mos rënë nga pushteti, preferoi ta fuste vendin në kaos duke hapur depot e armatimeve në të gjithë vendin. Sot ende nuk dihet ekzakt as numri i të vrarëve që thuhet se është midis 2000 dhe 3000, por dihet saktë se nuk ka asnjë përgjegjës.
Ne na erdhi në pushtet pas kësaj palo partie një tjetër palo parti që jo vetëm kishte në gjirin e saj kush e di se sa kriminelë të kohës së komunizmit, por që vazhdoi ta mbajë vendin në ligjet e botës së krimit. Që nuk bëri asnjë transperencë dhe asnjë drejtësi për ato që kishin ndodhur, por në vend të këtyre përfundoi grabitjen e shqiptarëve; një parti liderët e së cilës miqtë më të mirë i kishin të gjithë banditë me të cilët hanin e pini pa droje; që e vazhoi trafikun e drogës e të prostitucinit, të armëve e me rradhë. Mjaft të kesh parasysh se ish kryetari i saj e shkeli me makinë burrin e botës, e hodhi në kanal dhe shokët e tij banditë u morën me mbulimin e bëmës. Dhe sot ai jo vetëm mbetet deputet i nderuar i Parlamentit, ndonëse nuk shfaqet kurrë atje, por pretendon edhe për president të Republikës e nesër mund të marrë edhe medaljen Gjergj Kastrioti nga Presidenti. Kurse prokurori që nuk e hetoi mund të dekorohet me medalje për kontribute të larta në drejtësi. Sepse ky është një vend që të nderon, respekton e të ngre këngë e monumente vetëm po të keshë vrarë njerëz.
Kur ke parasysh tërë këto, të thuash se ishte aksidentale vdekja e Trebickës është njëlloj sikur të thuash se ai jetonte i qetë e i lumtur në xhungël, por, fatkeqësisht i ndodhi aksidenti që e sulmuan luanët dhe pasi ia hëngrën ata mirë e mirë mishin, të mbeturat ia shqyen hijenat. Jo, ato që na ndodhin përditë nuk janë aksidente, janë rezultat i asaj që kemi ndërtuar keq dhe mbrapsht. Vdekje të tilla veçse ndriçojnë më mirë punën e mbrapshtë që kemi bërë, e vërtetojnë atë. Kështu duhet interpretuar vdekja e Trebickës edhe sikur ajo vërtet të jetë aksidentale.
Në vitin 1990 – 1991 ne aspiroinm aq shumë për pluralizëm politik. E konsideronim këtë gati të barabartë me demokracinë. Të gjithë e kujtojnë debatin: pluralizëm idesh apo pluralizëm politik. Ngjarje si kjo e Trebickës, sipas meje, na ftojnë edhe një herë të bëjmë një përmbledhje të rezultateve. Pas gjithë këtyre viteve, nën dritën e kësaj ngjarjeje që është, si të thuash, pika që mbushi kupën e Gërdecit për këtë qeveri, (ndonëse kupat tona janë të krisura sepse ato janë mbushur shumë herë) do të thoja se është gabim i madh të mendosh se demokracia ndërtohet me pluralizëm partish. E kam thënë dhe e përsëris se pluralizmi i partive mund të degjenerojë në pluralizëm bandash nëse nuk ka drejtësi. Dhe ky i yni është thjeshtë dhe vetëm një pluralizëm bandash që luftojnë për ndarje territori dhe pushteti.
Nëse do të dish nëse një vend është vend demokratik apo jo nuk duhet pyetur nëse ka apo jo pluralizëm partiak, por nëse ka drejtësi të pavarur nga pushteti politik apo jo. Po nuk pati përjashtoje menjëherë nga lista e vendeve demokratike. Provë e kësaj është fakti se për rastin Trabicka ne jemi të sigurt se drejtësia jonë nuk do të mund të bëjë gjë, se nuk kemi besim as në ekspertë, as në prokurorë, as në gjyqtarë dhe as në politikanë, qofshin këta edhe të opozitës, Ne themi: e vetmja shpresë që të mësojmë të vërtetën është të bëjnë ndonjë gjë amerikanët. Sepse ne kemi përvojën e këtyre 17 vjetëve kur asgjë nuk është bërë për të gjetur rastet e panumërta të vrasjeve apo goditjeve të njerëzve kur prapa tyre ka pasur një sfond politik apo persona politikë ashtu sikurse nuk është bërë asgjë për të dënuar korrupsionin e abuzimet e tyre. Nuk po i përmend se janë shumë, por ia vlen të bëhet një tabelë ku të vihen me një anë rastet e vrasjeve apo rrahjeve për vdekje të personave të ndryshëm dhe më anë tjetër shënimi: motivi i pashpallur, autorët të pagjetur dhe të pandëshkuar; ose, më një anë akuzat për korrupsion dhe më anë tjetër shënimi: dosje e pahapur, çështje e pahetuar.
Edhe diçka duhet vënë në dukje kur flasim për shpresën tonë tek drejtësia amerikane. Vdekja Trebicka tregoi edhe një arësye tjetër që i bën njerëzit të thonë: a jetohet më në këtë vend? Ajo tregoi se sikur drejtësia të fillojë të funksionojë, siç ka qenë e detyruar të funksionojë sadokudo në një rast si ai i Gërdecit për shkak të përmasave ndërkombëtare të krimit dhe trafiqeve që i kanë paraprirë atij, tek ne do të ketë shumë më tepër vrasje mafize apo të misterëshme nga ç’kemi pasur. Sepse deri tani ajo që e kemi quajtur mafja apo krimi i organizuar i lidhur me politikën nuk ka vrarë sepse nuk ka qenë i kërcënuar, pasi drejtësia ka qenë (sipas meje edhe mbetet) në duar te tyre. Vrasjet kanë qenë më shumë larje hesapesh midis bandave, por rrallë ose aspak kemi patur raste vrasjesh dëshmitarësh, apo edhe gazetarësh që kanë denoncuar një krim. Përfytyroni për një çast një drejtësi amerikane që vjen të punojë në vend të asaj tonës për hesapin e popullit tonë dhe jo të mafjes sonë. Çfarë katrahure vrasjesh dëshmitarësh do të kishim. Gati gati të vjen të shtrosh pyetjen: a ka kuptim të kërkojmë të vendosim një shtet ligjor që do të ndëshkonte kriminelët kur këta, nga ana tjetër, janë në krye të punëve tona politike e ekonomike? Sikur të kërkonim këtë e të sillnim prokurorë e gjyqtarë amerikanë do të na dilnin shumë më tepër telashe nga ç’kemi. Kështu të paktën jetojmë me shpresën se do të na lenë të qetë po nuk u përzjemë në pazaret e tyre të pista apo do të na hanë të fundit siç i tha Polifemi Ulisit kur ky i ofroi kupën e verës.
Por ky është një iluzion, që të fut më thellë në gropën e hapur me duart e veta. Ashtu sikurse është iluzion të shpresosh se do të bëjnë drejtësi për ty amerikanët. Prandaj, të vetëdijshëm për këto iluzione, shumë njerëz sot shtrojnë pyetjen: a ka më kuptim të jetosh në këtë vend. Një pyetje që është shtruar prej kohësh dhe ka marrë edhe një përgjigje tragjike. Më të mirët gjithmonë ikin dhe vendi mbetet në duart e krimit e të kriminelëve.
Megjithëse ky është realiteti asnjëherë nuk është vonë dhe keq, megjithatë, të tregosh edhe rrugën tjetër, atë më të vështirën, por edhe më të mirën: sikurse provon historia, vetëm kurajua qytetare për t’iu kundërvënë krimesh e sistemesh të tilla kriminale e nxitur nga dëshira për liri e për të jetuar pa frikë e me dinjitet në vendin tënd, nga ndjenja e solidaritetit ndaj viktimës, por edhe nga mendimi se se ajo që ndodh sot tjetrit mund të të ndodhë nesër ty, është rruga për të dalë nga kjo gropë e frikshme ku kemi rënë. (Korrieri, 16 shtator 2008)

Debilizimi i njeriut shqiptar

Sot në shoqëritë perëndimore flitet gjithnjë e më me shqetësim për thellimin e pasojave negative të procesit të shndërrimit të botës në shoqëri thjesht e vetëm konsumiste. Pedagogu frëng Daniel Pennac e quan këtë proces « klientelizimi » i njeriut. Sipas tij, mësuesit nëpër shkolla dhe universitetite gjenden në një vështirësi të madhe sepse, ndërkohë që roli i tyre është të mësojnë nxënësit të mendojnë, të reflektojnë, të krijojnë, të thellojnë dijet, të njohin mendimin e Platonit, Aristotelit, Akuinit, Dekartit, Volterit, Zhan Zhak Rusoit, Kantit, Hegelit e me radhë, ata ndodhen përballë një nxënësi që dëshirat e tij nuk i ka aspak të drejtuara për këtej. Ai është formatuar me dëshirat e një klienti që kërkon të blejë gjëra sa më të bukura, sa më të shtrenjta, sa më moderne, të jetë i suksesshëm më mirë se sa të ketë pasionin e një pune që e frymëzon, të ketë para më mirë se sa të ketë moral e dije. Në vend të filozofëve të sipërpërmendur atë e tërheqin vipat e Big Brotherit e të spektakleve të super-reklamuar nëpër revista e televizione.

Ndër të akuzuarit kryesorë të këtij procesi janë edhe mediat, të cilat në vend që të emancipojnë njeriun, duke qenë instrumente të industrisë së konsumit, e manipulojnë atë - sipas Pennac e « klientizojnë » - duke krijuar një qënie të prirur të gjejë kënaqësi vetëm tek konsumi. Dhe duke qenë se blerja, dmth. fitimi i atij që shet, synon numrin më të madh të klientëve të mundshëm, kjo çon në standartizmin dhe uljen në nivele sa më gjithpërfshirëse, dmth. gjithëblerëse, dmth. gjithnjë e më banale, të shijeve.

Megjithatë kush ka fatin të jetojë në Perëndim mund të pohojë se atje gjen, sadokudo, antikorpe ndaj këtij procesi degjenerues, një sistem imuniteti që, gjithsesi, reagon. Vetë shkrimet e librat e njerëzve si Pennac janë shenjë e kësaj rezistence. Apo mjaft të kesh parasysh se feja dhe sistemi i vlerave të atij që dëboi tregëtarët nga Tempulli mbeten ende shtylla të rëndësishme morale të Perëndimit. Problemi është shumë më i madh kur ndaj këtij fenomeni nuk ka asnjë sistem imuniteti. Atëhere do të thoja se ndodhesh përballë efektit më degjenerues të “klientelizmit”, përballë karikaturës së tij që mund të quhet edhe “debilizimi” i njeriut. Kam parasysh me këtë fjalë një dobësim ekstrem mendor e shpirtëror të njeriut që me një gjuhë më popullore i thonë edhe budallallepsje.

Fatkeqësisht më vjen gjithnjë e më shpesh të përdor këtë fjalë teksa ndjek çfarë po ndodh në shoqërinë shqiptare dhe posaçërisht në mediat tona me të cilat, për profesion, jam edhe më i lidhur. Më erdhi ta përdor përsëri termin “debilizim” teksa lexoja, në faqen e parë të njërës nga të përtishmet më të shitura, “Panorama”, lajmin e madh mbi gjetjen e geneve që vërtetojnë gjakun tonë ARIAN.

“Kemi gjak të nxehtë mesdhetar”, duket se nuk është më e goditura për popullatën tonë. Të paktën kjo ka rezultuar nga analizat ADN-së, të kryera nga i vetmi laborator i specializuar në vend. Shkencërisht është e mundur që shqiptarët të kenë gjak ARIAN”.

Ky është kryelajmi i ditës. Gazetari e ka shkruar «arian » me të madhe.

“…është vërejtur se kemi të njëjtat defekte gjenetike (mutacione) si vendet e Evropës Veriore. Këtë e vërteton shpeshtia e një prej sëmundjeve gjenetike më të përhapura në këto vende, por edhe tek ne: Fibroza Cistike. Njësoj si nordikët 1 në 25 individë është mbartës i genit, që shkakton sëmundjen. Ndërsa në popullatën mesdhetare ai haset 1 në 40 raste”.

Qënka bërë, pra, nga një laborator i yni gjenetik një studim satistikor nga i cili del se ne u sëmurkemi thuajse dy herë më shumë se grekët apo turqit apo italianët, spanjollët, arabët, francezët nga Fibroza Cistike dhe kjo, për shkak të origjinës sonë ariane, sepse vetëm në Veri gjendet po kaq shpesh sa tek ne mutacioni gjenetik që e rritka predispozitetin e kësaj sëmundjeje gati dy herë.

Nuk jam kompetent i gjenetikës për të hyrë në detajet shkencore të këtij studimi. Por nuhas se kemi të bëjmë me një pseudoshkencë të ngjashme me atë të një linguisti që para disa vjetësh pretendoi se kishte zbuluar dokumente të shkruara në shqip shumë më të hershme se Meshari. Gjithsesi, analizën shkencore të këtij lajmi mund t’ua le gjenetistëve seriozë shqiptarë. Më vijnë ndërmend Ilia Mikerezi dhe Albana Rexhepaj. Por, nga ana tjetër e ndjej se duhet reaguar si gazetar ndaj kësaj pseudoshkence dhe pseudogazetarie që po debilizon njeriu shqiptar. Sepse nuk është nevoja të jesh gjenetist, mjafton të kesh lexuar sadopak letërsi të vulgarizuar gjenetike dhe të njohësh sadopak historinë, të dish psh. se koncepti i racës ariane është një mit i nazizmit që nuk përdoret kërkund në botën që ka nxjerrë mësime nga Lufta e Dytë dhe aq më pak në atë shkencore, (përveçse kur bëhet fjalë për të njohur historinë e nazizmit) për të kuptuar se këtu kemi të bëjmë me një manipulim ideologjik të shkencës të ngjashëm me manipulimet që i bënë darvinizmit nazistët në emër të krijimit të kultit të racës superiore. Vini re: gazeta e jep me gëzim lajmin paçka se bëhet fjalë për shpeshtësinë e një sëmundjeje. Mjaft të bëjmë pjesë në racën superiore, paçka se në këtë pikë qenkemi më inferiorë se popullsia përreth nesh, grekët, turqit, arabët, italianët, serbët e me rradhë. Kudo flitet se ushqimi mesdhetar i pasur me vaj ulliri e fryta zarzavate rrit jetëgjatësinë, por ne duket se jemi gati edhe të hamë dhjamë derri në vend të vajit të ullirit, të shkurtojmë edhe jetën, për të vërtetuar se jemi arianë. (Në fakt ka kohë që po hamë dhjamë derri apo më mirë të them sapunin për djathë).

Por ajo që më shqetëson më shumë nuk është gazetari (në këtë rast gazetarja). Jam i prirur t’i justifikoj e mirëkuptoj të rinjtë tanë sepse ata janë produkt i të rriturve. Ajo që më shqetëson më shumë është se shkrimi vjen si shoqërim i një interviste të drejtorit të rritur të atij që paraqitet në “Panorama” si i vetmi “laborator i specializuar” për analiza gjenetike, Grigor Zoraqit. Vjen pra nga rrethe që presupozohen shkencore.

« Pra, mund të konsiderohemi një popullatë me gjak arian? » - e pyet gazetarja me ankth të gëzuar drejtorin. Kurse ai përgjigjet: «Bazuar mbi këto të dhëna, gjenetikisht kemi të njëjtën përbërje genesh si vendet e Evropës Veriore. Por ky studim i kryer është pak për të dhënë garanci për këtë hipotezë, që është ngritur edhe më parë, po pa iu referuar gjenetikës. Ajo që mund t’ju them është që do të grumbullojmë të dhëna në vazhdimësi». Dhe, për këtë, sipas tij, «duhet një punë e madhe voluminoze në terren. Duhet një projekt i mirëfilltë i mirëmenduar, mbështetur dhe financuar”.

Me një fjalë pseudoshkencëtari do të holla për ta çuar më tej projektin e tij arian. Nuk i mjaftojnë paratë që dalin nga burrat që dyshojnë se gratë e tyre i kanë bërë fëmijët me të tjerë dhe shkojnë e bëjnë analizat rutinë të ADN së fëmijëve tek laboratori që ai drejton, (ky aktivitet shtjellohet në pjesën tjetër të shkrimit), por i duhen edhe para patriotike. Dhe nuk është pa gjasa që Akademia jonë e Shkencave e riformuar, por gjithnjë e më patriotike, t’i japë ndonjë kontribut për këtë projekt të madh. Dhe pastaj, duke përdorur formulën e zbulimit të tradhëtisë bashkëshortore nëpërmjet ADN së fëmijëve, drejtori ynë dhe akademikët tanë mund edhe ta çojë më tej punën e tyre patriotike duke dalluar ata shqiptarë që kanë gjak të pastër arian (që për fat të keq do të vdesin më shpesh nga Fibroza Cistike) nga ata shqiptarë që e kanë gjakun të përzjerë me turq, grekë, romë, vllehë, serb, evgjitë, italianë, francezë – e ku di unë çfarë ushtrish të tjera tradhtare kanë kaluar këtej për të na e ndotur gjakun.

E pabesueshme! Duke lexuar dialogun midis gazetares dhe drejtorit të duket sikur jetojmë një shekull prapa në kohë. Por pastaj paradoksalisht ve re se jemi në kohën e ADN-së. Të lind një ndjenjë e ngjashme me atë kur sheh përdorimin e avionëve supermodernë të mbushur me qënie njerëzore për të vrarë njerëz, si më 11 shtator në Neë York, apo me atë kur shikon njerëz të përdorin internetin për të përhapur ide terroriste. E nuk mund të mos ngresh një sërë pyetjesh: Mirë gazetarja e re nuk e di se teoria e «gjakut arian» të shqiptarëve është trumbetuar me të madhe në kohën e nazizmit, po ky shkencëtari nuk e di? Mirë gazetarja nuk e di se teoritë e nazistëve për racën ariane ishin një pseudoshkencë që rezultoi kriminale, po ky shkencëtari ynë nuk e di? Mirë gazetarja e shtypit tonë nuk di se midis tipareve gjenetike apo genomës së qënies njerëzore dhe tipareve karakteriale apo personalitetit të njeriut ka një hendek të madh që s’ka shkencë ta mbushë e se pikërisht vetëdija e këtij hendeku e ka skualifikuar edhe fjalën “racë” (pa le më fjalën “racë e pastër”), po ky shkencëtari si nuk e di? A nuk e dinë këta se njeriu dhe popujt identifikohen me kulturën dhe jo me racën? Po redaksia e gezetës që e ve në faqe të parë si nuk e di? A nuk po shohin ata se në SHBA ka shumë gjasa që të zgjidhet president i vendit metisi Obama? Ç’është kjo indiferencë e opinionit shkencor e intelektual të vendit ndaj skandalesh të tilla mediatike, apo në vend nuk ka më një të tillë?

Këtyre pyetjeve mund t’u shtosh një kryepyetje: Nga cila shkollë i peshkojnë këta të rinjtë tanë këto pseudoteori që i çojnë deri në absurd? Sepse teoritë naziste të superioritetit racor kishin një koherencë elementare me darvinizmin të paktën: ato synonin të provonin se gjermanët ishin gjenetikisht superiorë ndaj hebrejve, sllavëve, jugorëve, të zinjve, të verdhëve, kurse këta patriotët «sui generis» shqiptarë edhe në këtë pikë mbeten “sui generis” sepse për t’u identifikuar me racën superiore u referohen tipareve inferiore të të ashtuquajturve arianë. Por janë “sui generis” edhe sepse harrojnë se sa shumë kanë mburrur në faqet e gazetave faktin se jemi i vetmi vend evropian që kemi shpëtuar hebrejtë nga… arianët. “Santa semplicita!” tha Jan Husi kur pa një plakë që u afrua zdruq, zdruq me një tufë drysh në dorë për ta hedhur në turrën e ndezur të druve mbi të cilin ai po digjej për së gjalli. “Falua Zot se s’dinë se ç’bëjnë!” tha Krishti për ata që po e kryqëzonin. Ky është eksklamacioni që mund të të dalë duke parë skandale të tilla në kërkim të shkollës që i ka formuar. “Falua Zot se s’dinë se ç’bëjnë”, se i kanë edukuar me surrogatin e dijeve parashkollore të muhabeteve të burrave e grave të rrjedhur e injorantë që edhe shkollën komuniste e kanë gjysmake, “falua” se nuk u kanë dhënë asnjë aftësi gjykimi mbi fenomenet që i rrethojnë dhe aq më pak për idetë që dëgjojnë, “falua” se jemi në kohën e krijimit të të thjeshtit deri në shenjtëri “hommo debilus” për të cilin punojnë me dhjetra televizione e gazeta e universitete publike e private, përveç partive politike.

“Falua!”, por kujdes!, ky njeri mund të jetë edhe shumë i rrezikshëm. Të ve në turrën e druve pa i bërë syri tërr. Sepse dijeni, po vazhduam kështu me teorite e skarcuara pseudoshkencore te shekullit të 19 jo vetëm do të vdesim më shumë nga Fibroza Cistike, por po do vdesim akoma edhe më shumë nga injoranca dhe izolimi shkencor e mendor i njeriut të debilizuar shqiptar. (Korrieri, 12 shtator 2008)